Buổi sáng ở TP.HCM, ông nhận được điện thoại của điều tra viên báo 3 giờ chiều sẽ hỏi cung. Ngay lúc đó, ông phải hủy bỏ hết công việc để chạy bay về Phước Long cho kịp giờ.

Nhiều chuyện bị động

Luật sư Vui nói công việc của luật sư không phải chỉ bào chữa cho một thân chủ và một nơi duy nhất mà cùng lúc phải làm nhiều việc trên nhiều địa bàn khác nhau. Chính vì vậy, khi đang công tác ở ngoài tỉnh mà nhận được tin như thế này thì luật sư chỉ biết vắt ba chân bốn cẳng lên vai mà… đua. Còn nếu không dự buổi hỏi cung thì lần sau sẽ rất khó vì điều tra viên hay chối rằng đang bận hoặc trăm ngàn lý do khác. Lúc đó thì luật sư chỉ biết khóc ròng, bởi không phối hợp với điều tra viên thì không biết khi nào mới được gặp thân chủ trong trại.

Ngoài ra, khi gặp, luật sư và thân chủ cũng chỉ được “tâm sự” trong một tiếng đồng hồ (nhưng lại phải được sự cho phép của điều tra viên). Trong thời gian này thì sẽ không thể trao đổi được nhiều với thân chủ của mình. Nhiều nơi ưu ái hơn cho gặp không hạn chế nhưng đây cũng chỉ  hy hữu lắm mới có.

Đó là chưa kể việc làm việc ké với điều tra viên gây ra nhiều bị động khác. Ông điều tra viên ngồi kè kè ở đó, luật sư và thân chủ muốn rù rì với nhau những điều mà thân chủ có thể chỉ nói được với luật sư cũng khó. Thực chất có những việc rất hợp lý nhưng có người thứ ba thì không thể mở miệng bật mí với nhau được.

Cần tin tưởng luật sư hơn

Theo quy định, trong giai đoạn điều tra, việc có mặt của điều tra viên là điều tất yếu. Tuy nhiên, theo nhiều luật sư, việc luật sư tiếp xúc với thân chủ đang bị tạm giam ở giai đoạn kết thúc điều tra không nhất thiết phải có mặt, hoặc cần sự cho phép của cơ quan điều tra. Tâm lý chung của bị can, bị cáo khi tiếp xúc với luật sư mà có mặt điều tra viên thì họ thường rất thất vọng. Họ thường tâm sự với luật sư rằng họ không được tự do trao đổi, trình bày. Bản thân luật sư muốn hướng dẫn chi tiết cho bị can, bị cáo những nội dung cần trình bày thì cũng dè dặt, ngại cơ quan tiến hành tố tụng biết trước sẽ đối phó hoặc hợp thức hóa lại chứng cứ, hồ sơ.

Chính vì tình trạng này, luật sư được phép hỏi thân chủ thì cũng chỉ hỏi thăm đôi ba điều về sức khỏe hoặc có muốn nhắn nhủ gì về cho gia đình hay không… Đây cũng là một nguyên nhân lý giải cho việc các bị cáo khi ra tòa thường phản cung vì cho rằng cơ quan điều tra đã ép cung mình. 

Một số ý kiến cho rằng có mặt điều tra viên để hạn chế tình trạng luật sư mớm cung cho thân chủ nhằm khai báo không trung thực hoặc cố tình chối tội… Tuy nhiên, luật sư Nguyễn Thành Vĩnh, Đoàn Luật sư tỉnh Bến Tre, lại không đồng tình: “giai đoạn điều tra là cả một quá trình thu thập bằng chứng, nhân chứng và rất nhiều thứ khác chứ không thể chỉ dựa vào duy nhất lời khai của nghi can, bị can. Vì vậy, luật sư trao đổi với thân chủ sẽ giúp sự việc sáng tỏ dễ dàng hơn”.

Nhiều luật sư nhấn mạnh thêm rằng luật sư cũng có lương tâm, đạo đức nghề nghiệp của mình. Vì xúi giục thân chủ của mình khai báo không đúng sự thật thì gián tiếp tiếp tay cho thân chủ làm hại người bị hại. Mặc dù phải thừa nhận rằng có một số trường hợp luật sư đã mớm cung cho thân chủ để khai báo không đúng sự thật. Tuy nhiên, đây chỉ là những trường hợp cá biệt và nếu được phát hiện thì hầu hết các đoàn luật sư kiên quyết khai trừ khỏi đoàn luật sư của mình.

Đòi giấy tờ vô lý

Luật sư Trần Công Ly Tao kể: “Vừa rồi tôi có nhận bào chữa cho một bị cáo ở tỉnh Dăk Lăk do Tòa Phúc thẩm TAND Tối cao tại Đà Nẵng xét xử. Mặc dù được tòa này cấp giấy chứng nhận bào chữa nhưng khi vào trại giam xin gặp bị cáo thì phía trại giam yêu cầu phải có lệnh tiếp xúc can phạm do tòa án cấp thì mới cho phép tôi vào. Tôi vội vàng chạy về Đà Nẵng để xin giấy nhưng tòa này cho rằng họ không có chức năng cấp loại giấy đó và việc này là do phía trại giam có nghĩa vụ phải cho gặp. Chính việc tùy tiện ra những điều kiện oái oăm này đã làm mất rất nhiều thời gian và công sức của tôi”.

Nên cho luật sư tiếp xúc riêng

Nếu được, cần sửa đổi, bổ sung trong Bộ luật Tố tụng hình sự về việc luật sư được chủ động tiếp xúc riêng tư với người bị tạm giữ, bị can. Những cuộc tiếp xúc này được tiến hành trong tầm nhìn nhưng không trong tầm nghe. Những thông tin, trao đổi giữa luật sư với bị can, bị cáo không được coi là chứng cứ chống lại họ, trừ trường hợp những thông tin này liên quan đến một tội phạm đang xảy ra hoặc dự tính sẽ xảy ra…

Luật sư Phan Trung Hoài, Đoàn Luật sư TP.HCM

Không làm khó luật sư

Điều tra viên không dại gì mà gây khó khăn cho luật sư. Chúng tôi cần sự hợp tác của các bạn với mong muốn làm sáng tỏ sự thật của vụ án. Chỉ những điều tra viên chưa hiểu biết, nhận thức lệch lạc hay có khuất tất mới sợ luật sư tham gia tố tụng gây khó khăn trong quá trình điều tra.

Ông Đinh Văn Hiệp, điều tra viên Cục Cảnh sát điều tra tội phạm về quản lý kinh tế và chức vụ (C15 Bộ Công an)

Không nên ngồi kế bên giám sát

Tôi cũng đồng tình với việc luật sư và thân chủ phải có không gian riêng. Lúc đó hai bên có thể trao đổi những việc cần thiết (không phải là những việc bậy bạ) mà không thể nói khi có mặt người thứ ba. Thực tế có nhiều vụ án sáng hơn do bị cáo đã “móc ruột gan” ra tâm sự với luật sư. Cơ quan điều tra có thể giám sát nếu nghi luật sư làm bậy nhưng đó là biện pháp khác chứ không phải cử điều ra viên ngồi kế luật sư và thân chủ của họ.

Luật sư Phan Thanh Sơn, Đoàn Luật sư tỉnh Dăk Lăk

Theo Phapluattp.vn