Bùng nổ hành vi đầu cơ và chiếm dụng tên miền

"Vietcombank" là tên giao dịch của Ngân hàng Ngoại thương VN. Đây cũng là nhãn hiệu đang được bảo hộ theo Giấy chứng nhận số 28870 ngày 30/11/1998 cho các dịch vụ tài chính, ngân hàng và theo quy định tại Điều 130, Luật SHTT thì các hành vi đăng ký, chiếm giữ quyền sử dụng hoặc sử dụng tên miền trùng hoặc tương tự gây nhầm lẫn với nhãn hiệu "Vietcombank" nhằm mục đích chiếm giữ tên miền, lợi dụng hoặc làm thiệt hại đến uy tín, danh tiếng của Vietcombank đều bị coi là hành vi cạnh tranh không lành mạnh. Tuy nhiên, các tên miền Vietcombank có đuôi ".com", ".net", ".org", ".biz", ".us" đã được cấp phát cho nhiều tổ chức, cá nhân không phải là Ngân hàng Ngoại thương VN.

Cũng như Vietcombank, "Trung Nguyen" là một cái tên rất thông dụng và đã được cộng đồng biết đến, thừa nhận rộng rãi và đang được bảo hộ theo các Giấy chứng nhận đăng ký nhãn hiệu số 31132 ngày 30/5/1999. Khi nói đến cái tên này, bất kỳ người tiêu dùng VN nào đều liên tưởng đến sản phẩm cà phê nổi tiếng của Cty cổ phần Trung Nguyên. Tuy nhiên, ngoài tên miền "trungnguyen.com.vn" do chính Cty cổ phần Trung Nguyên đăng ký và sử dụng, một loạt tên miền "trungnguyen" khác có đuôi ".com", ".net", ".us", ".name" cũng đã được cấp phát nhưng chủ thể đăng ký lại không phải là Cty cổ phần Trung Nguyên, và khi truy cập vào các website có tên miền trên đây, không phải người truy cập nào cũng có thể nhận biết được các website này có phải của Trung Nguyên "thật" hay không.

Cơ chế giải quyết tranh chấp không rõ ràng

Việc đăng ký, sử dụng tên miền trùng hoặc tương tự với nhãn hiệu đang được bảo hộ như trên được coi là hành vi cạnh tranh không lành mạnh. Điểm d Khoản 1, Điều 130 Luật SHTT đã quy định rõ: "Các hành vi đăng ký, chiếm giữ quyền sử dụng hoặc sử dụng tên miền trùng hoặc tương tự gây nhầm lẫn với nhãn hiệu, tên thương mại được bảo hộ của người khác hoặc chỉ dẫn địa lý mà mình không có quyền sử dụng nhằm mục đích chiếm giữ tên miền, lợi dụng hoặc làm thiệt hại đến uy tín, danh tiếng của nhãn hiệu, tên thương mại, chỉ dẫn địa lý tương ứng" được coi là hành vi cạnh tranh không lành mạnh trong lĩnh vực SHTT.

Với quy định như trên, về nguyên tắc, nếu cơ quan thực thi quyền SHTT kết luận rằng một hành vi đăng ký hoặc sử dụng tên miền nào đó xâm phạm quyền SHTT của người khác thì phải có cơ chế để cơ quan nhà nước có thẩm quyền quản lý tên miền tạm dừng, huỷ bỏ hoặc buộc người vi phạm chấm dứt hành vi đăng ký hoặc sử dụng tên miền vi phạm đó. Tuy nhiên, Luật SHTT lại không quy định chế tài xử lý các hành vi vi phạm tương ứng mà chỉ dẫn chiếu đến việc xử lý vi phạm pháp luật trong lĩnh vực cạnh tranh, và văn bản quy định về xử lý vi phạm trong lĩnh vực cạnh tranh hiện nay là Nghị định số 120/NĐ-CP cũng không có các quy định và chế tài xử phạt các hành vi vi phạm trong lĩnh vực này.

Bên cạnh các quy định của Luật SHTT điều chỉnh các hành vi đăng ký, sử dụng tên miền xâm phạm quyền SHTT, các tranh chấp tên miền còn được điều chỉnh theo Luật Công nghệ thông tin và các văn bản khác về quản lý và sử dụng tài nguyên Internet do Bộ Bưu chính Viễn thông ban hành.

Luật Công nghệ thông tin quy định phương thức giải quyết tranh chấp tên miền tại Điều 76. Theo đó có các hình thức xử lý bao gồm thương lượng hoà giải, thông qua trọng tài và khởi kiện tại Toà án. Trong trường hợp áp dụng thương lượng, hòa giải, nếu hòa giải thành thì Biên bản thỏa thuận, hoà giải sẽ là căn cứ để Trung tâm Internet VN (VNNIC) thu hồi, cho đăng ký lại hoặc giữ nguyên hiện trạng hoạt động tên miền. Tuy nhiên, hiện nay việc thoả thuận, hoà giải giữa các bên gặp không ít khó khăn do chính quy định khác trong "Quy chế quản lý và sử dụng tài nguyên Internet", cụ thể là Nhà nước cấm chuyển nhượng, cho thuê, bán lại tài nguyên Internet (trong đó có tên miền). Điều này làm cho các bên không có nhiều phương án lựa chọn khi thương lượng, hoà giải và các xung đột khó có thể giải quyết được thông qua phương thức này. Vì thông thường khi tranh chấp xảy ra, bên bị xâm phạm quyền bao giờ cũng mong muốn được chuyển giao tên miền hoặc được sử dụng hợp pháp tên miền đang tranh chấp. Các b��n tự thoả thuận để giải quyết tranh chấp là một trong những nguyên tắc cơ bản để giải quyết các tranh chấp dân sự. Tuy nhiên, việc "cho phép" đối tượng xâm phạm thoả thuận với đối tượng bị xâm phạm quyền sẽ tạo ra một tiền lệ xấu khi một số cá nhân, tổ chức lợi dụng sự sơ hở của chủ thể quyền SHCN đã "nhanh chân" đăng ký trước các tên miền trùng hoặc tương tự với nhãn hiệu hoặc tên thương mại của chủ thể khác, rồi sau đó lại được pháp luật cho phép thương lượng, hoà giải với chính chủ thể quyền bị xâm phạm.

Mặc dù, quyền SHTT là quyền dân sự, chủ sở hữu phải chủ động bảo vệ hoặc tiến hành các biện pháp ngăn chặn các hành vi xâm phạm. Tuy nhiên, các quy định hiện tại chưa đầy đủ và hiệu quả để chủ thể quyền sử dụng ngăn chặn các hành vi xâm phạm hoặc viện dẫn để giải quyết sự việc khi tranh chấp xảy ra như thiếu các quy định pháp lý điều chỉnh toàn diện về mặt thủ tục cũng như về nội dung giải quyết tranh chấp. Việc chỉ có một số ít các quy định về mặt thủ tục, mà không có các quy định về mặt nội dung, khiến cho các tranh chấp tên miền rơi vào tình trạng bế tắc. Các tổ chức cá nhân có liên quan không biết dựa vào quy định nào để khiếu nại. Nói tên miền là của mình cũng không phải, nói không cũng không phải. Cơ quan có thẩm quyền, nếu nhận được đơn khiếu nại, đơn kiện đúng về mặt trình tự cũng không thể đưa ra phán quyết hợp tình hợp lý. Từ đó cho thấy, đã đến lúc cần phải ban hành và thiết lập quy chế giải quyết tranh chấp liên quan tới tranh chấp tên miền ".vn".

Công khai việc cấp phát tên miền?

Mặc dù tên miền có nhiều điểm tương đồng với nhãn hiệu, chỉ dẫn địa lý hoặc tên thương mại, nhưng tên miền không phải là đối tượng SHTT. Điều 3 của Luật SHTT đã quy định cụ thể về các đối tượng của quyền SHTT. Theo đó, đối tượng của quyền SHTT bao gồm: quyền tác giả bao gồm tác phẩm văn học, nghệ thuật, khoa học; quyền liên quan đến quyền tác giả bao gồm cuộc biểu diễn, bản ghi âm, ghi hình, chương trình phát sóng, tín hiệu vệ tinh mang chương trình được mã hoá; quyền SHCN bao gồm sáng chế, kiểu dáng công nghiệp, thiết kế bố trí mạch tích hợp bán dẫn, bí mật kinh doanh, nhãn hiệu, tên thương mại và chỉ dẫn địa lý và đối tượng quyền đối với giống cây trồng là giống cây trồng và vật liệu nhân giống. Do đó, việc có các quy định rõ ràng về sự phối hợp giữa các cơ quan có thẩm quyền quản lý tài nguyên Internet và cơ quan có thẩm quyền về SHTT để giải quyết khi có xung đột quyền xảy ra. Đặc biệt cần có các giải pháp hoặc bổ sung các quy định cụ thể làm căn cứ cho việc từ chối cấp phát hoặc cấm sử dụng tên miền khi có kết luận của cơ quan thực thi quyền SHTT của hành vi đăng ký hoặc sử dụng một tên miền nào đó.

Cơ quan quản lý nhà nước về cấp phát tên miền và quản lý nhà nước về sở hữu công nghiệp, cụ thể là Trung tâm Internet VN và Cục SHTT cần hợp tác để tìm ra giải pháp tối ưu cho vấn đề này, như Trung tâm Internet VN sẽ sử dụng cơ sở dữ liệu hoặc ý kiến chuyên gia của Cục SHTT để xem xét tên miền đăng ký có xâm phạm quyền của người khác hay không làm căn cứ cho việc cấp hoặc không cấp, tạm đình chỉ, huỷ bỏ một tên miền nào đó.

Ngoài ra cần thông qua cộng đồng để phát hiện và ngăn ngừa. Nên chăng cơ quan cấp phát tên miền công bố công khai và rộng rãi những tên miền dự định cấp phát và ấn định một thời gian nhất định để bất kỳ bên thứ ba nào cũng có thể có ý kiến. Nếu hết thời hạn quy định mà không có ý kiến phản đối thì tên các tên miền đó sẽ được cấp phát và việc cấp phát vẫn trên nguyên tắc ai đăng ký trước sẽ được quyền ưu tiên cấp phát trước. Sử dụng biện pháp này, một mặt sẽ giảm thiểu được các tranh chấp sau khi cấp phát, tạo điều kiện cho các tổ chức, cá nhân có điều kiện bảo vệ quyền của mình nếu cho rằng tên miền dự định cấp phát sẽ ảnh hưởng đến quyền và lợi ích hợp pháp của mình và sẽ ngăn chặn được một phần nạn đầu cơ, chiếm dụng tên miền.

Theo DDDN