Hiện nay tại nước ta có 2 hệ thống cơ quan tài phán giải quyết tranh chấp trong kinh doanh, dịch vụ là Toà án kinh tế trong hệ thống Toà án Nhân dân và 7 Trung tâm trọng tài thương mại ( như Trung tâm trọng tài quốc tế Việt Nam VIAC thuộc Phòng Thương mại và công nghiệp VN, Trung tâm trọng tài Thương mại Hà Nội, Trung tâm trọng tài thương mại Á châu, Trung tâm trọng tài thương mại TPHCM…). Trong nền kinh tế thị trường, thì tranh chấp kinh tế là một hiện tượng mang tính phổ  biến. Chính vì vậy đòi hỏi phải có các cơ quan tài phán đầy đủ năng lực để giải quyết những tranh chấp về kinh doanh, dịch vụ ngày càng gia tăng và phức tạp.

Trung tâm trọng tài quốc tế Việt Nam ( VIAC ), trong năm 2006 đã giải quyết thành công 36 vụ tranh chấp quốc tế liên quan đến các quốc gia như Trung Quốc 4 vụ, Hàn Quốc 2 vụ, Anh 2 vụ, Đức 2 vụ, Malaysia 2 vụ…; năm 2007 đã giải quyết 30 vụ, trong đó Mỹ 5 vụ, Anh 2 vụ, Trung Quốc 2 vụ, Hàn Quốc 2 vụ…Đáng chú ý là VIAC đã giải quyết thành công vụ tranh chấp liên quan đến xuất khẩu lao động giữa Tổng công ty VINACONEX và Công ty BMI của Cộng hoà liên bang Đức, diễn biến của vụ việc này như sau :

Năm 2005, Vinaconex ký hợp đồng dịch vụ cung cấp lao động cho Công ty BMI của Đức làm việc tại Libya trong dự án xây dựng do BMI nhận thầu thi công. Theo hợp đồng đã ký, 130 lao động của Vinaconex đã sang làm việc tại Libya. Trong 6 tháng làm việc đầu tiên, BMI đều đặn gửi tiền lương của lao động về tài khoản của Vinanconex để Tổng công ty này thực hiện việc chuyển tiền cho gia đình của từng người lao động tại Việt Nam. Sau đó, do chủ đầu tư tại Libya gặp khó khăn về tài chính nên đã không thanh toán tiền công trình cho BMI và BMI đã không chuyển tiền lương cho lao động Việt Nam trong nhiều tháng tiếp theo.

Vinaconex đã kiên trì liên lạc, thuyết phục BMI thanh toán lương cho người lao động, song BMI không thiện chí thực hiện. Vinaconex đã thuê một công ty đòi nợ tại Đức để trực tiếp đến BMI làm việc với giám đốc yêu cầu chuyển tiền lương của người lao động cho Vinaconex, tuy nhiên việc đòi nợ trực tiếp này cũng không có kết quả. Năm 2006, Vinaconex buộc phải đưa toàn bộ 130 lao động về nước, với số tiền lương BMI còn nợ lên tới 247.000 USD. Để đảm bảo lợi ích của người lao động, Vinaconex đã tiến hành thủ tục để khởi kiện BMI tại cơ quan trọng tài đã được quy định tại hợp đồng dịch vụ cung ứng lao động đã ký.

Tại điều khoản về giải quyết tranh chấp Vinaconex ký với BMI ghi “ nếu phát sinh tranh chấp giữa 2 bên mà không giải quyết được thông qua thương lượng thì sẽ được giải quyết tại trọng tài quốc tế Việt Nam”. Vinaconex đã liên hệ với Bộ tư pháp đề nghị làm rõ tên tổ chức trọng tài trong hợp đồng trong mối liên hệ với Trung tâm trọng tài quốc tế Việt Nam. Sau khi xem xét và đối chiếu với danh sách các tổ chức trọng tài tại Việt Nam mà Bộ đang quản lý, Bộ tư pháp có công văn trả lời “ Trọng tài quốc tế Việt Nam “ chính là Trung tâm trọng tài quốc tế Việt Nam VIAC. Sau khi nhận được văn bản này, Vinaconex đã nộp toàn bộ hồ sơ khởi kiện đến VIAC. VIAC đã nhiều lần liên hệ, gửi tài liệu cho BMI nhưng công ty này vẫn cố tình không trả lời.

Theo quy tắc tố tụng, VIAC đã làm thủ tục chỉ định trọng tài. Vinaconex chỉ định Luật sư Trần Hữu Huỳnh làm trọng tài viên đại diện cho Vinaconex, Chủ tịch VIVAC chỉ định trọng tài viên Phùng Hữu Tựu đại diện cho BMI. Hai trọng tài này đã bầu ông Đào Trí Úc làm Chủ tịch Hội đồng trọng tài. Tại buổi xét xử trọng tài, Hội đồng trọng tài, trên cơ sở đánh giá hồ sơ, chứng cứ liên quan đã ra phán quyết yêu cầu BMI phải chuyển số tiền 247.000 USD ( tiền lương và thu nhập của người lao động mà BMI đã nợ ).

Căn cứ công ước 1958 của Liên hợp quốc về việc công nhận và cho thi hành các phán quyết trọng tài nước ngoài, Vinaconex đã tiến hành các thủ tục nộp hồ sơ đề nghị công nhận và cho thi hành phán quyết trọng tài Việt Nam tại Toà án có thẩm quyền tại Cộng hoà Liên bang Đức. Toà án này đã phán quyết công nhận và cho thi hành phán quyết của Trung tâm trọng tài quốc tế Việt Nam. Đến lúc này, BMI mới “ xuống nước “ và “ năn nỉ “ Vinaconex cho trả số nợ gốc là 187.000 USD vì họ sắp phá sản. Vinaconex đã đồng ý phương án này và BMI đã thanh toán số tiền trên.

Thành công của Vinaconex trước hết phải kể đến sự kiên quyết theo đuổi vụ việc đến cùng của Hội đồng quản trị, sự giúp đỡ của các cơ quan liên quan và đặc biệt đó là sự nghiêm minh của pháp luật quốc tế khi công nhận và cho thi hành các phán quyết của trọng tài nước ngoài tại nước sở tại.

Việc giải quyết tranh chấp quốc tế thông qua con đường trọng tài là phương thức hiệu quả, song các bên cần lưu ý khi thông nhất về điều khoản trọng tài ( thực tế Vinaconex suýt bó tay khi hợp đồng với BMI không ghi tên đầy đủ của tổ chức trọng tài ). Điều khoản về trọng tài đầy đủ là yếu tố quyết định, song các hồ sơ tài liệu có liên quan cũng phải được đàm phán kỹ lưỡng, chi tiết, nhất quán để dễ dàng khi đưa vụ việc ra giải quyết tại cơ quan trọng tài.

Một số điểm cần lưu ý

Theo TS Phan Chí Hiếu, Trọng tài viên Trung tâm trọng tài quốc tế Việt Nam, thì thời gian qua, việc giải quyết tranh chấp kinh doanh, dịch vụ bằng trọng tài tại Việt Nam gặp nhiều vướng mắc mà nguyên nhân chủ yếu là các bên ký thoả thuận trọng tài ( TTTT ) có sai sót làm cho TTTT bị vô hiệu hoặc không áp dụng được trong thực tế, dẫn đến tranh chấp không có cơ quan nào giải quyết hoặc phán quyết trọng tài không có giá trị, sau đây là một số sai sót phổ biến :

a. Người ký Thoả thuận trọng tài không có thẩm quyền :

Ví dụ, Phó giám đốc được giám đốc ( người đại diên theo pháp luật ) của doanh nghiệp uỷ quyền ký kết hợp đồng. Khi có tranh chấp trong thực hiện hợp đồng, mặc dù không có giấy uỷ quyền mới của giám đốc nhưng phó giám đốc vẫn ký văn bản với đối tác đồng ý đưa tranh chấp ra giải quyết tại Trung tâm trọng tài quốc tế Việt Nam. Thoả thuận trọng tài này bị vô hiệu do phó giám đốc ký không đúng thẩm quyền. Trong trường hợp này, phó giám đốc chỉ được uỷ quyền để ký kết hợp đồng thì khi ký xong hợp đồng, việc uỷ quyền này hết giá trị. Phó giám đốc muốn ký thoả thuận trọng tài cần có sự uỷ quyền mới.

b. Thoả thuận trọng tài quy định không rõ tổ chức trọng tài có thẩm quyền giải quyết vụ tranh chấp :

Ví dụ, Thoả thuận trọng tài quy định chung chung theo dạng : “ mọi tranh chấp phát sinh từ hợp đồng này được giải quyết bằng trọng tài “ hoặc “ mọi tranh chấp phát sinh từ hợp đồng này được giải quyết bằng trọng tài Việt Nam “ hoặc “ mọi tranh chấp phát sinh từ hợp đồng này được giải quyết theo quy định của pháp luật Việt Nam “ hoặc “ tranh chấp được giải quyết bằng trọng tài thương mại quốc tế “. Do TTTT này chưa giúp các bên xác định chính xác một tổ chức trọng tài cụ thể có thẩm quyền nên bị vô hiệu. Trong trường hợp này, một trong các bên có thể đưa tranh chấp ra Toà án giải quyết. VIAC có điều khoản TTTT mẫu như sau : “ Mọi tranh chấp phát sinh từ hoặc liên quan đến hợp đồng này sẽ được giải quyết tại Trung tâm Trọng tài quốc tế Việt Nam bên cạnh Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam theo Quy tắc tố tụng trọng tài của Trung tâm này “.

c.Thoả thuận trọng tài quy định “ nước đôi “:

Ví dụ : “ tranh chấp phát sinh giải quyết tại Trung tâm trọng tài quốc tế Việt Nam hoặc Trung tâm trọng tài quôc tế Thượng Hải “; “ tranh chấp phát sinh giải quyết tại Trung tâm trọng tài quốc tế Việt Nam hoặc Toà án Hà Nội “; “ tranh chấp phát sinh được giải quyết Xin giới thiệu một số thành công, hạn chế của hình thức tài phán này trong thời gian qua và một số điểm cần lưu ý để bạn đọc tham khảo bằng Toà án hoặc trọng tài theo quy định của pháp luật “. TTTT này chưa xác định chính xác tổ chức trọng tài cụ thể nên cũng không có giá trị.

d. Thoả thuận trọng tài xác định một tổ chức trọng tài nhưng lại lựa chọn quy tắc tố tụng của một trung tâm trọng tài khác, dạng :

“ tranh chấp phát sinh giải quyết tại Trung tâm trọng tài quốc tế Việt Nam theo quy tắc tố tụng của Uỷ ban Luật thương mại quốc tế ( UNCITRAL )”. Nếu thoả thuận trọng tài được ký kết theo dạng này sẽ không thực hiện được trên thực tế và có thể dẫn đến tình trạng cả VIAC và Toà án đều không thụ lý giải quyết vụ việc.

Thỏa thuận trọng tài phải được ký kết dưới hình thức văn bản dưới dạng một điều khoản của Hợp đồng hoặc một văn bản thoả thuận riêng biệt; Thư điện tử và các thông tin điện tử cũng được coi là văn bản.

Ngoài ra, nếu một bên ký kết thoả thuận trọng tài bị lừa dối hay bị đe doạ và bên đó có yêu cầu tuyên bố TTTT vô hiệu, thì thoả thuận này hết hiệu lực trong thời gian 6 tháng, kể từ ngày ký kết.

Chi phí trọng tài

Theo biểu phí trọng tài mà VIAC ban hành, các vụ tranh chấp có yếu tố nước ngoài, nếu trị giá tranh chấp dưới 300 triệu đồng mức phí là 20 triệu đồng, nếu vụ tranh chấp trên 20 tỷ đồng mức phí trọng tài là 162,5 triệu đồng cộng với (+) 0,4% số tiền vượt quá 20 tỷ đồng. VIAC cho biết thực tiễn giải quyết tranh chấp trong thời gian qua, thì giá trị tranh chấp thấp nhất là 5000USD và cao nhất là trên 3 triệu USD, bình quân 216.809 USD/vụ.

Nguồn tin: Tạp chí Doanh nhân và Pháp luật

(SUNLAW FIRM: Bài viết được đăng tải nhằm mục đích giáo dục, phổ biến, tuyên truyền pháp luật và chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước không nhằm mục đích thương mại. Thông tin nêu trên chỉ có giá trị tham khảo vì vậy Quý khách khi đọc thông tin này cần tham khảo ý kiến luật sư, chuyên gia tư vấn trước khi áp dụng vào thực tế.)

THAM KHẢO MỘT SỐ DỊCH VỤ TƯ VẤN LUẬT CỦA SUNLAW FRIM:

1. Dịch vụ luật sư riêng cho doanh nghiệp:

2. Tư vấn thành lập các loại hình doanh nghiệp:

3. Tư vấn thay đổi đăng ký kinh doanh cảu doanh nghiệp:

4. Tư vấn quản trị nội bộ doanh nghiệp:

5. Dịch vụ tư vấn pháp luật Việt Nam:

6. Dịch vụ cung cấp thông tin tài chính cho doanh nghiệp:

7. Tư vấn soạn thảo quy chế cho doanh nghiệp:

8.Dịch vụ đăng ký bảo hộ độc quyền nhãn hiệu hàng hóa tại thị trường Việt Nam

9. Dịch vụ đăng ký bản quyền phần mềm máy tính:

10. Đăng ký bảo hộ quyền tác giả:

11. Tư vấn cấp phép đầu tư:

12. Tư vấn điều chỉnh giấy phép đầu tư:

13. Dịch vụ trước bạ sang tên nhà đất (tư vấn mua bán/chuyển nhượng nhà đất):

14. Dịch vụ luật sư tranh tụng/giải quyết tranh chấp:

15. Dịch vụ cung cấp văn bản pháp luật: