Lập pháp ở Liberia: Chỗ đứng của cơ quan lập pháp mới
Sau một thời gian dài chìm trong chiến tranh, Liberia đã có hòa bình và tiến hành bầu cử vào năm 2005, bắt đầu xây dựng một nhà nước dân chủ. Tuy nhiên, hòa bình vẫn còn mỏng manh, trước mặt quốc gia này vẫn còn nhiều thách thức như bình ổn, cải cách và phát triển nền kinh tế, hòa hợp dân tộc, cải cách pháp luật và tư pháp, chống tham nhũng...
Trong bối cảnh đó, nghị viện Liberia đóng vai trò không thể thiếu, với tư cách cơ
quan đại diện cho lợi ích của nhân dân, kiểm soát chính phủ, xây dựng những đạo
luật phục vụ dân chủ và phát triển. Đặc biệt, với chức năng lập pháp, nghị viện
Liberia
cần “xuất xưởng” những đạo luật tốt vì những mục tiêu nói trên.
Để hình dung chính xác về vai trò của nghị viện Liberia, cần đặt cơ quan này trong
hệ thống phân chia quyền lực, kiểm soát và cân bằng lẫn nhau giữa các nhánh
quyền lực lập pháp, hành pháp và tư pháp. Hiến pháp nước này đã có nhiều quy
định với mức độ khác nhau giúp cho các nhánh quyền lực có thể hạn chế hoặc kiểm
soát quyền lực của nhau. Điều này không những để tránh lạm quyền, mà còn buộc
các nhánh quyền lực cùng làm việc với nhau.
Về hệ thống chính quyền, Liberia là nước theo mô hình tổng thống, với nghị viện
gồm Thượng viện có 30 thượng nghị sy,ä do nhân dân bầu trong nhiệm kỳ 9 năm và
Hạ viện có 64 hạ nghị sỹ, được bầu trong 6 năm. Theo Điều 50 của Hiến pháp
Liberia, Tổng thống vừa là nguyên thủ quốc gia, vừa đứng đầu chính phủ, do nhân
dân bầu theo nhiệm kỳ 6 năm. Trong quy trình lập pháp, Tổng thống không có
quyền đề xuất sáng kiến lập pháp, nhưng có quyền phủ quyết dự luật; dự luật
muốn trở thành luật phải có Tổng thống ký ban hành. Các thành viên Nội các chịu
trách nhiệm trước Tổng thống, còn Tổng thống chịu trách nhiệm trước nghị viện
về chính sách của Chính phủ.
Nghị viện Liberia có vai trò
khác nhau liên quan đến hệ thống thứ bậc các văn bản pháp luật của Liberia. Hiến
pháp năm 1847, sửa đổi năm 1986 có vị trí tối thượng, các văn bản khác, kể cả
các điều ước quốc tế được nghị viện phê chuẩn cũng phải nhất quán với Hiến
pháp. Chỉ có 2/3 tổng số nghị sỹ của một trong hai Viện hoặc từ 10 ngàn công
dân trở lên mới có quyền đề xuất sửa đổi Hiến pháp, và đề xuất của công dân phải
được 2/3 tổng số nghị sỹ của cả hai Viện đồng ý. Điều khoản sửa đổi Hiến pháp cũng
phải được 2/3 số nghị sỹ của từng Viện phê chuẩn.
Đối với các điều ước quốc tế, chúng phải được cả hai Viện phê chuẩn, sau đó
Tổng thống ký mới có hiệu lực. Dĩ nhiên, đối với các đạo luật, Chính phủ trình
phần lớn các dự luật, nhưng nghị viện quyết định việc ban hành và giám sát việc
thực hiện chúng; nghị sỹ cả hai Viện có quyền trình dự luật với những quy
trình, thủ tục được thiết lập trong Quy chế hoạt động của mỗi Viện.
Đối với các văn bản dưới luật, hay còn gọi là lập pháp ủy quyền, nghị viện Liberia có vai
trò giám sát việc ban hành và thực thi chúng. Sở dĩ có dạng văn bản này, vì
nghị viện không thể ban hành quy định chi tiết mọi ngóc ngách của cuộc sống,
hơn nữa, nhiều vấn đề có tính kỹ thuật, chuyên môn sâu, cho nên nghị viện
Liberia ủy quyền cho hành pháp ban hành. Tuy nhiên, điều quan trọng là nghị
viện cần thiết lập những giới hạn ngay trong luật đó để các văn bản dưới luật
không trái với luật, không làm tổn hại đến quyền của người dân; nghị viện giám
sát việc ban hành và thực hiện các văn bản đó theo các chuẩn mực do chính mình
đã đặt ra.
Nguồn: Báo điện tử Đại biểu nhân dân
|
