Những lợi ích của Việt Nam khi gia nhập công ước Vienne 1980 về hợp đồng mua bán hàng hóa thương mại quốc tế (CISG)
Việc gia nhập Công ước Viên 1980 về hợp đồng mua bán hàng hóa quốc tế sẽ đem lại cho Việt Nam và doanh nghiệp Việt Nam những lợi ích rất đáng kể, bao gồm cả các lợi ích kinh tế (đứng từ góc độ doanh nghiệp) và lợi ích về pháp lý (đứng từ góc độ của hệ thống pháp luật và thực thi pháp luật).
1.1. Lợi ích đối với hệ thống pháp luật Việt
Nam
- Thứ nhất, việc gia nhập CISG sẽ giúp
thống nhất pháp luật về mua bán hàng hóa quốc tế của Việt Nam với nhiều
quốc gia trên thế giới
Với tính chất là một văn bản thống nhất luật,
Công ước Viên 1980 đã thống nhất hoá được nhiều mâu thuẫn giữa các hệ thống
pháp luật khác nhau trên thế giới, đóng vai trò quan trọng trong việc giải
quyết các xung đột pháp luật trong thương mại quốc tế và thúc đẩy thương mại
quốc tế phát triển. Vì vậy, khi Việt Nam gia nhập CISG, Việt Nam cũng sẽ được
hưởng những lợi ích do văn bản thống nhất luật này mang lại, đó là giảm bớt xung
đột pháp luật trong lĩnh vực mua bán hàng hóa quốc tế, tạo khung pháp luật
thống nhất, hiện đại trong lĩnh vực mua bán hàng hóa, một lĩnh vực vẫn luôn
chiếm tỷ trọng lớn trong thương mại quốc tế của Việt Nam.
Những lợi ích này càng được nhấn mạnh khi mà hầu
hết các cường quốc thương mại trên thế giới đều đã gia nhập Công ước Viên,
trong đó có rất nhiều quốc gia là bạn hàng lớn và lâu dài của Việt Nam như các
quốc gia EU, Hoa Kỳ, Canada, Australia, Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc,
Singapo… Các công ty, doanh nghiệp của các nước này đã áp dụng và đã quen áp
dụng Công ước Viên cho các hợp đồng mua bán hàng hoá ký với các đối tác nước
ngoài và họ sẽ yên tâm hơn về nguồn luật áp dụng đối với các hợp đồng mua bán
hàng hóa ký với các đối tác Việt Nam sau khi Việt Nam gia nhập Công ước này.
- Thứ hai, việc gia nhập CISG sẽ đánh dấu
một mốc mới trong quá trình tham gia vào các điều ước quốc tế đa phương về
thương mại, tăng cường mức độ hội nhập của Việt Nam
Như đã đề cập ở trên, mức độ tham gia của Việt Nam
vào các Điều ước quốc tế đa phương quan trọng có ảnh hưởng đến thương mại đang
ở mức thấp, dưới mức trung bình của khu vực và trên toàn thế giới. Nhiều chuyên
gia nước ngoài cũng đã đưa ra khuyến nghị Việt Nam cần gia nhập Công ước Viên
1980 trong thời gian sớm nhất, vì đây là một trong những công ước quốc tế đa
phương có ảnh hưởng mạnh mẽ đối với nền thương mại toàn cầu. Gia nhập Công ước
Viên 1980 sẽ giúp tăng cường mức độ của Việt Nam
tham gia vào các điều ước quốc tế đa phương về thương mại, từ đó cũng tăng cường
mức độ hội nhập của Việt Nam.
Các quốc gia ASEAN, tại Diễn đàn Pháp luật ASEAN
lần thứ ba[1]
đã khuyến nghị các quốc gia gia nhập Công ước Viên 1980 nhằm hài hòa hóa pháp
luật về mua bán hàng hóa trong khuôn khổ ASEAN. Việc Việt Nam và các quốc gia
thành viên ASEAN khác gia nhập Công ước này cũng sẽ giúp hài hòa hóa pháp luật
về mua bán hàng hóa trong khuôn khổ ASEAN hướng tới mục tiêu xây dựng cộng đồng
Kinh tế ASEAN như đã hoạch định trong Hiến chương ASEAN.
- Thứ ba, việc gia nhập CISG giúp hoàn
thiện pháp luật về mua bán hàng hóa quốc tế nói riêng và pháp luật về mua bán
hàng hóa nói chung của Việt Nam
Khi Việt nam gia nhập CISG thì các điều khoản của
Công ước này sẽ trở thành các quy phạm của pháp luật Việt Nam áp dụng cho các giao dịch mua
bán hàng hóa quốc tế có liên quan. Đây là một cách thức hiệu quả và ít tốn kém
để hoàn thiện pháp luật Việt Nam
trong lĩnh vực mua bán hàng hóa quốc tế.
Ngoài ra, tại các quốc gia thành viên của Công
ước Viên 1980, người ta nhận thấy rằng quá trình áp dụng Công ước có tác động
tích cực tới việc hoàn thiện pháp luật mua bán hàng hóa quốc gia[2].
Điều này được ghi nhận tại Đức, Pháp, Hoa Kỳ, Cananda, các nước Bắc Âu. Các
quốc gia này, khi sửa đổi, hoàn thiện pháp luật quốc gia về mua bán hàng hóa,
về hợp đồng, hay về nghĩa vụ, đều đã tham khảo và nội luật hóa nhiều quy phạm
của CISG.
Tại Việt Nam, trong quá trình soạn thảo Luật
Thương mại năm 2005, các nhà làm luật đã tham khảo các điều khoản của CISG. Khi
Việt Nam gia nhập CISG, sự
ảnh hưởng của CISG đến việc hoàn thiện pháp luật về mua bán hàng hóa quốc tế
của Việt Nam
sẽ càng rõ nét và thuận lợi hơn nữa.
- Thứ tư, gia nhập Công ước Viên 1980 cũng
sẽ là điều kiện để việc giải quyết tranh chấp, nếu có, từ các hợp đồng mua bán
hàng hóa quốc tế thuận lợi hơn
Việt Nam
là thành viên CISG, việc giải quyết tranh chấp phát sinh từ hoặc có liên quan
đến nhiều hợp đồng mua bán hàng hóa quốc tế bởi Tòa án hoặc trọng tài tại Việt Nam
trở nên thống nhất và dễ dàng hơn, bởi với CISG nguồn luật được giải thích và
áp dụng thống nhất hơn. Với phạm vi áp dụng rộng của CISG, các doanh nghiệp,
trọng tài viên, thẩm phán có thể sẽ không cần xem xét, nghiên cứu và cân nhắc
bất kỳ nguồn luật nước ngoài nào khác ngoài CISG. Việc giải thích và áp dụng
CISG dễ dàng hơn rất nhiều so với việc viện dẫn đến một hệ thống luật quốc gia,
bởi việc diễn giải Công ước có thể sử dụng các nguồn tham khảo phong phú và rất
hữu ích (Các nguyên tắc UNIDROIT, PECL (theo cơ chế “bổ sung luật”), các Bình
luận Chính thức của Ban Tư vấn CISG,[3]
các án lệ của CISG đăng tải trên hệ thống dữ liệu UNILEX, cũng như hàng ngàn
bài viết học giả được đăng tải trên trang web chính thức của CISG (PACE).
1.2. Lợi ích đối với các doanh nghiệp Việt
Nam
- Thứ nhất, khi Việt Nam gia nhập CISG,
các doanh nghiệp Việt Nam có thể tiết kiệm được chi phí và tránh được các tranh
chấp trong việc lựa chọn luật áp dụng cho hợp đồng
Theo Điều 1.1.a. của Công ước Viên 1980, Công ước
này sẽ được áp dụng cho các hợp đồng mua bán giữa các bên có trụ sở thương mại
tại các quốc gia thành viên, trừ phi các bên thỏa thuận về việc không áp dụng
Công ước này. Như vậy, khi Việt Nam trở thành thành viên của Công ước Viên
1980, các thương nhân Việt Nam và các đối tác của họ tại 74 quốc gia khác trên
thế giới (con số này sẽ tăng trong thời gian tới) sẽ có một khung pháp lý thống
nhất, được áp dụng một cách tự động cho hợp đồng của mình. Các công ty, doanh
nghiệp Việt Nam khi giao kết hợp đồng mua bán hàng hóa quốc tế, nhờ vậy, sẽ
tránh được một vấn đề luôn gây tranh cãi và khó khăn trong đàm phán, đó là vấn
đề lựa chọn luật áp dụng cho hợp đồng. Tránh được vấn đề này, các công ty,
doanh nghiệp Việt Nam
sẽ có những lợi ích sau đây:
+ Giảm bớt chi phí và thời gian đàm phán để thống
nhất lựa chọn luật áp dụng cho hợp đồng. Đây là lợi ích lớn nhất khi các bên đã
có một nguồn luật thống nhất để áp dụng. Dù các bên trong hợp đồng không thỏa
thuận gì về luật áp dụng thì Công ước Viên 1980 vẫn được tự động áp dụng cho
hợp đồng mua bán giữa các bên.
+ Giảm bớt các khó khăn và chi phí có thể phát
sinh do luật được lựa chọn để áp dụng cho hợp đồng là luật nước ngoài. Nếu phải
áp dụng luật nước ngoài thương nhân Việt Nam có thể mất thời gian để tự mình
tìm hiểu hoặc mất chi phí thuê tư vấn luật để tìm hiểu luật nước ngoài đó.
Ngoài ra, luôn tiềm ẩn những rủi ro pháp lý cho thương nhân Việt Nam do thiếu sự
hiểu biết đầy đủ về luật nước ngoài cũng như cách áp dụng luật nước ngoài.
Trong khi đó, chi phí và thời gian để tìm hiểu CISG là ít hơn rất nhiều so với
luật quốc gia nước ngoài, vì các doanh nghiệp/luật sư tư vấn có thể tham khảo
rất dễ dàng (và miễn phí) các hệ thống cơ sở dữ liệu vô cùng phong phú về CISG
như đã trình bày ở trên.
+ Tránh được việc phải sử dụng đến quy phạm xung
đột trong tư pháp quốc tế để xác định luật áp dụng cho hợp đồng. Khi các bên
trong hợp đồng không lựa chọn, hoặc không thể lựa chọn được luật áp dụng cho
hợp đồng, cơ quan giải quyết tranh chấp (tòa án, trọng tài) dẫn chiếu đến quy
phạm luật xung đột để chọn một nguồn luật nhằm giải quyết tranh chấp có liên
quan. Quy phạm luật xung đột thường là khác nhau ở các quốc gia, vì thế, việc
áp dụng các quy phạm này thường dẫn đến tính khó dự đoán trước được về nguồn
luật áp dụng, gây khó khăn đáng kể cho các bên tranh chấp.
Đáng lưu ý là CISG chỉ áp dụng nếu các bên trong
hợp đồng không có thỏa thuận khác. Vì vậy, quyền tự do lựa chọn luật áp dụng
của các bên vẫn là “toàn vẹn” và CISG không áp đặt hay làm ảnh hưởng đến quyền
tự quyết trong lựa chọn luật áp dụng của các bên. Vì vậy, CISG là “tấm đệm” an
toàn cho doanh nghiệp thay vì là một vòng kim cô pháp lý đối với doanh nghiệp
các nước thành viên CISG.
Cần phải nhấn mạnh rằng, những lợi ích nói trên
có ý nghĩa rất lớn đối với các doanh nghiệp vừa và nhỏ khi tham gia vào các
hoạt động kinh doanh quốc tế. Những doanh nghiệp này ít có điều kiện tiếp cận
các dịch vụ tư vấn pháp lý cũng như có ít thế và lực trong vấn đề đàm phán lựa
chọn luật áp dụng cho hợp đồng, vì thế thường gặp nhiều rủi ro pháp lý liên
quan đến vấn đề này. Những lợi ích do một văn bản thống nhất luật như Công ước
Viên 1980 đem lại cho các doanh nghiệp vừa và nhỏ càng lớn thì chúng ta lại
càng khẳng định những lợi ích mà Công ước này đem lại cho Việt Nam, một quốc
gia với hơn 90% các doanh nghiệp có quy mô vừa và nhỏ.
- Thứ hai, doanh nghiệp Việt Nam sẽ có
được một khung pháp lý hiện đại, công bằng và an toàn để thực hiện hợp đồng mua
bán hàng hóa quốc tế và có căn cứ hợp lý để giải quyết tranh chấp nếu phát
sinh, từ đó có điều kiện cạnh tranh công bằng hơn trên trường quốc tế
Như ��ã phân tích trong Phần I, Công ước Viên
1980, với 101 điều khoản, được đánh giá là một nguồn luật hiện đại, phù hợp với
thực tiễn kinh doanh quốc tế. Công ước Viên 1980 đã đưa ra những giải pháp nhằm
giải quyết hầu hết mọi vấn đề pháp lý có thể phát sinh trong quá trình giao
kết, thực hiện hợp đồng mua bán hàng hóa quốc tế: giá trị pháp lý, thời hạn
hiệu lực của chào hàng, của chấp nhận chào hàng; quyền và nghĩa vụ của người
bán, người mua; các biện pháp mà một bên có được khi bên kia vi phạm hợp đồng…
Nếu các bên làm hợp đồng trên một cơ sở luật
chung thì sẽ dễ dàng đánh giá các lựa chọn, chào giá khác nhau trên thị trường
về rủi ro, độ chặt và nghĩa vụ trong hợp đồng. Điều này làm tăng khả năng cạnh
tranh của các doanh nghiệp trong nước, mang lại lợi ích về mặt kinh tế không
nhỏ.
Ngoài yếu tố về hình thức này, theo đánh giá của
các luật gia và các chuyên gia về luật hợp đồng thương mại quốc tế, các điều
khoản của Công ước Viên 1980 còn tạo được sự bình đẳng về nội dung giữa người
mua và người bán trong quan hệ hợp đồng[4],
giúp các bên bảo vệ được quyền và lợi ích hợp pháp của mình khi giao kết và thực
hiện hợp đồng mua bán hàng hóa quốc tế. Vì thế, dù là bên bán hay bên mua, Công
ước này đều trở thành một khung pháp lý hữu hiệu và an toàn để giải quyết các
tranh chấp phát sinh, nếu có.
Thực tiễn áp dụng Công ước Viên 1980 cho thấy
Công ước này cung cấp một khung pháp lý thống nhất, hiện đại về mua bán hàng
hóa quốc tế, có thể được áp dụng tại mọi quốc gia không phân biệt truyền thống
pháp luật hay trình độ phát triển kinh tế của quốc gia đó.
- Thứ ba, việc áp dụng Công ước Viên 1980
sẽ giúp doanh nghiệp Việt Nam tránh được những tranh chấp phát sinh trong kinh
doanh quốc tế
Vi��t Nam đang trên con đường hội nhập
một cách chủ động và tích cực vào nền kinh tế thế giới, đẩy mạnh các hoạt động
thương mại quốc tế, trong đó thương mại hàng hóa vẫn là hoạt động sôi động
nhất. Trong quá trình tiến hành mua bán trao đổi hàng hóa với các đối tác nước
ngoài, việc áp dụng các văn bản luật quốc gia sẽ gây nhiều khó khăn, bất lợi,
làm phát sinh những xung đột pháp luật với các nước khác và khi giải quyết
tranh chấp cũng khó khăn. Khi gia nhập Công ước Viên 1980, Việt Nam sẽ
thống nhất nguồn luật áp dụng trong mua bán hàng hóa quốc tế với các nước đối
tác khi ký kết hợp đồng mua bán hàng hóa quốc tế. Khi đó, các thương nhân Việt Nam và
thương nhân nước ngoài sẽ cùng chung “tiếng nói”, cùng chung một cơ sở pháp lý
và các mối quan hệ mua bán hàng hóa sẽ gắn chặt hơn, lâu bền hơn và rộng mở hơn
nữa, tránh được tranh chấp phát sinh.
Hộp 1: Khó khăn mà doanh nghiệp Việt Nam gặp phải do Việt Nam chưa phải là thành viên của CISG
- Khó
khăn trong việc lựa chọn luật áp dụng: trên thực tế, dù Việt Nam chưa
phải là quốc gia thành viên thì về mặt nguyên tắc, bên Việt Nam và bên nước
ngoài trong một hợp đồng mua bán hàng hóa quốc tế có quyền lựa chọn CISG làm
luật áp dụng cho hợp đồng. Tuy vậy, trên thực tế, hầu như chưa có trường hợp
nào như vậy được ghi nhận. Thực trạng này có thể là vì doanh nghiệp Việt Nam chưa biết
đến Công ước này để cân nhắc việc coi đó là nguồn luật áp dụng cho hợp đồng của
mình và do đó chỉ đàm phán về việc áp dụng luật quốc gia. Việc đàm phán áp dụng
luật quốc gia nào (bên bán hay bên mua) luôn rất khó khăn. Đôi khi, các bên
phải đi đến giải pháp là lựa chọn luật của một quốc gia thứ ba (như luật Thụy
Sỹ hay luật Singapore) và rõ ràng, áp dụng một nguồn luật quốc gia như vậy có
thể gây ra nhiều rủi ro cho các bên tranh chấp.
- Khó
khăn và bị động khi các bên trong hợp đồng không lựa chọn luật áp dụng:
Thực tiễn cho thấy không nhiều doanh nghiệp Việt Nam quan tâm đến việc lựa chọn
luật áp dụng cho hợp đồng khi ký kết chúng, vì vậy tình trạng tranh chấp mà
không biết sử dụng luật nào để giải quyết là khá thường xuyên. Và vì Việt Nam
chưa gia nhập CISG nên trong những trường hợp không lựa chọn luật áp dụng như
thế này, tòa án hay trọng tài sẽ xác định luật áp dụng theo các quy phạm xung
đột của quốc gia nước họ. Điều này sẽ gây khó khăn và bị động cho các doanh
nghiệp Việt Nam
vì tính phức tạp và khó dự đoán trước của nguồn luật áp dụng. Khi Việt Nam gia
nhập CISG thì CISG sẽ được áp dụng tự động đối với các hợp đồng giữa doanh
nghiệp Việt Nam với đối tác tại 74 quốc gia thành viên khác nếu các bên trong
hợp đồng không có lựa chọn khác. Vì vậy, có thể nói việc gia nhập CISG sẽ tạo
một “bệ đỡ pháp lý” an toàn cho các doanh nghiệp Việt Nam khi tham gia vào các giao dịch
mua bán hàng hóa quốc tế ngay cả khi họ không chọn luật áp dụng khi ký kết hợp
đồng.
- Bị
động khi tòa án, trọng tài áp dụng CISG: Hiện nay, dù Việt Nam chưa gia nhập CISG thì CISG vẫn có thể được
áp dụng cho các hợp đồng mua bán hàng hóa quốc tế mà một bên là doanh nghiệp
Việt Nam.
Đó là trường hợp áp dụng CISG theo Điều 1.1(b) của CISG (khi quy phạm xung đột
của nước tòa án dẫn chiếu đến việc áp dụng luật của một quốc gia thành viên)
khi tòa án/trọng tài quyết định áp dụng CISG như là luật áp dụng cho hợp đồng.
Ngoài ra, nhiều chủ thể giải quyết tranh chấp, đặc biệt là trọng tài nước ngoài
thường áp dụng CISG để bổ sung cho luật quốc gia đã được lựa chọn. Trong những
trường hợp như vậy, vì Việt Nam chưa gia nhập CISG, doanh nghiệp Việt Nam chưa
có ý thức tìm hiểu về CISG và có thể sẽ bị động trong giải quyết tranh chấp.
References list:
[1]
Diễn ra tại Viên-chăn (Lào), ngày 11-13/9/2006
[2]
Điều này được khẳng định trong các công trình nghiên cứu sau: LAMAZEROLLES
Eddy, Les apports de la Convention de Vienne au droit interne de la vente,
LGDJ, 2003 ; BERNSTEIN Herbert, Understanding the CISG in Europe: a
compact guide to the 1980 United Nations Convention on contracts for the
International sales of goods, Kluwer Law International, 2002 ; LOOKOFSKY
Joseph, Understanding the CISG in the USA: a compact guide to the 1980 United
Nations Convention on contracts for the International sales of goods, Kluwer
Law International, second edition, 2002 ; LOOKOFSKY Joseph, Understanding
the CISG in Scandinavia, Kluwer Law International, 2002; CASTELLET Lorence, The
application of the Vienna Convention in the United States, RDAI, no5
du 01/06/1999, p.528-595; MOULY Christian, Que change la Convention de Vienne
sur la vente internationale par rapport au droit français interne ?, dans
Recueil Dalloz Sirey, 1991, 11è cahier, Chroniques, p.77-79 ;
WITZ Claude, L’adaptation du droit français interne aux règles de la Convention
de Vienne sur la vente internationale de marchandises, dans Mélanges Christian
MOULY, Paris, LITEC, 1998, livre II, p.205-219.
[3]
Ban tư vấn CISG (CISG-AC) được thành lập năm 2001 do nhu cầu ngày càng tăng của
việc làm rõ các vấn đề tranh cãi liên quan đến CISG. CISG-AC đóng góp vào việc
hướng dẫn giải thích Công ước Viên 1980 thông qua các Bình luận Chính
thức. Hiện đã có 09 Bình luận Chính thức được công bố. Xem them tại <http://www.cisgac.com/> truy cập ngày
10/8/2009.
[4]
Điều này có thể được nhận thấy ngay từ việc quan sát cơ cấu của Công ước Viên
1980 với những chương, mục, điều lần lượt áp dụng cho người bán và cho người
mua, tạo ra những quyền và nghĩa vụ có tính chất tương xứng giữa hai bên.
Nguồn: “Nghiên cứu của VCCI về việc VN tham gia Công Ước Viên 1980″
--------------------------------------------------------------------------------
Quý khách có nhu cầu tư vấn pháp luật, Hãy liên hệ trực tiếp với Chúng tôi để được tư vấn
:
CÔNG TY TNHH TƯ VẤN
LUẬT SUNLAW (SUN LAW FIRM)
TỔNG ĐÀI TƯ VẤN PHÁP LUẬT MIỄN PHÍ (24h/7):19006816
Gửi câu hỏi trực tiếp qua Email: contact@sunlaw.com.vn
Tham khảo thông tin pháp lý website : http://www.sunlaw.com.vn
Copyright © SUNLAW FIRM
--------------------------------------------------------------------------------
