Trước hết, xét xử lưu động là việc toà án đưa vu án ra xét xử (tổ chức phiên toà) công khai không phải tại công đường mà thường tại nơi tội phạm được thực hiện hoặc nơi có tranh chấp xảy ra , nơi bị cáo, các đương sự cư trú… Cũng giống như các phiên toà bình thường, bị cáo bị xét xử bằng phiên toà lưu động vẫn phải chịu TNHS theo quy định của pháp luật nếu họ có tội. Nhưng bên cạnh các quy định của pháp luật, bị cáo bị xét xử lưu động dường như còn phải chịu sự buộc tội, một sức ép nặng nề khác từ phía đám đông với vô số các quy phạm xã hội như đạo đức, cộng đồng, dòng họ, tôn giáo mà nếu xét xử tại công đường họ không phải chịu. Lý luận chung về pháp luật đã chỉ ra rằng các quy phạm đạo đức, tôn giáo…có sức mạnh điều chỉnh không kém các quy phạm pháp luật. Nhất là, không phải lúc nào các quy phạm xã hội và pháp luật cũng đồng nhất. Có những hành vi ở phương diện pháp luật thì không phạm tội nhưng ở phương diện đạo đức thì không phải vậy và ngược lại nhất là pháp luật trong xã hội phương Đông như Việt Nam. Chính vì vậy , trên thực tế , nhiều bị cáo cho rằng đưa họ về xét xử tại quê hương bản quán trước anh em họ hàng… là một hình phạt khủng khiếp không kém gì hình phạt tù. Ngay cả những người thân của họ cũng phải chịu sức ép ghê gớm từ dư luận nhiều khi làm đảo lộn mọi mối quan hệ mà họ đang có mà nếu chỉ xét xử tại công đường thì nỗi đau này có lẽ được giảm đi ít nhiều. Chính vì vậy, xét xử lưu động nhiều khi không phải công việc của Hội đồng xét xử nữa mà hao hao một kiểu xét xử tập thể mà nhiều nước Hồi giáo đang áp dụng. Còn nhớ cách đây không lâu nhiều tờ báo đã có bài về việc gia đình một bị cáo chạy chọt toà án để không phải xét xử lưu động. Ở mức độ nào đó đây là sự phản ứng tiêu cực trước việc bị xét xử ở quê. Đó là chưa kể đến việc vì lý do tuyên truyền, phòng ngừa, giáo dục răn đe…mà các hình phạt cho các bị cáo khi xét xử lưuu động hình như được các thẩm phán tuyên “nặng tay” hơn tay hơn.

Thứ hai, vẫn biết theo nguyên tắc suy đoán vô tội thì bị can, bị cáo được coi là không có tội cho đến khi có bản án kết tội đã có hiệu lực pháp luật của tào án. Thế nhưng, thực tế thật khó đưa ra xét xử lưu động một vụ án mà chứng cứ, tội danh còn nhiều vấn đề phải kiểm tra, tranh tụng làm rõ tại phiên toà. Ngay cả khi bản án tyên bố bị cáo vô tội đi chăng nữa thì liệu phán xét của dư luận và của toà có đồng nhất hay không? Sự khác nhau này vô hình dung làm giảm đi hiệu quả của công tác tuyên truyền. Đấy là chưa kể đến vấn đề tái hoà nhập cộng đồng của người bị kết án sau khi đi tù về. Trách nhiệm hình sự đã thi hành xong, nhưng còn đó mặc cảm, tự ty mà không phải một sớm, một chiều được dư luận cảm thông.

Đối với các tranh chấp dân sự, chúng ta đang khuyến khích hoà giải ở cơ sở với mục đích lành mạnh hoá các quan hệ cộng đồng dân cư. Người Việt mình vốn trọng cái tình. Đưa nhau ra chốn công đường là một việc làm cực chẳng đã. Và lại còn xét xử lưu động nữa thì chắc ít người muốn.

Khi đặt ra vấn đề nên hay không nên xét xử lưu động và giải quyết nó cần đặt nó trong mối quan hệ với các nguyên tắc của hoạt động tư pháp, trong mục đích của nhà nước pháp pháp quyền là bình đẳng, tôn trọng, bảo vệ quyền con người ngay cả khi họ bị buộc tội. Nói như trên không có nghĩa là toà án thôi không tuyên truyền pháp luật nữa. Vấn đề là cần có phương thức tuyên truyền nữa thế nào đó để đạt hiệu quả cao hơn. Theo chúng tôi hình thức công khai các bản án của toà án là cách tuyên truyền có hiệu quả nhất văn minh nhất cần được phổ biến nhân rộng. Cùng với việc xét xử công khai tại công đường và công khai, minh bạch các bản án, quyết định của toà án chẳng những tuyên truy ền được pháp luật mà còn bảo vệ được quyền con người. Toà án xét xử công khai nhưng không nên xét xử lưu động càng không nên lấy đó làm thành tích như hiện nay./.

SOURCE: BÁO PHÁP LUẬT TPHCM SỐ RA NGÀY 05/7/2010

THS. ĐINH THẾ HƯNG – Viện Nhà nước và Pháp luật

(SUNLAW FIRM: Bài viết được đăng tải nhằm mục đích giáo dục, phổ biến, tuyên truyền pháp luật và chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước không nhằm mục đích thương mại. Thông tin nêu trên chỉ có giá trị tham khảo vì vậy Quý khách khi đọc thông tin này cần tham khảo ý kiến luật sư, chuyên gia tư vấn trước khi áp dụng vào thực tế.)

THAM KHẢO MỘT SỐ DỊCH VỤ TƯ VẤN LUẬT CỦA SUNLAW FRIM:

1. Dịch vụ luật sư riêng cho doanh nghiệp:

2. Tư vấn thành lập các loại hình doanh nghiệp:

3. Tư vấn thay đổi đăng ký kinh doanh cảu doanh nghiệp:

4. Tư vấn quản trị nội bộ doanh nghiệp:

5. Dịch vụ tư vấn pháp luật Việt Nam:

6. Dịch vụ cung cấp thông tin tài chính cho doanh nghiệp:

7. Tư vấn soạn thảo quy chế cho doanh nghiệp:

8.Dịch vụ đăng ký bảo hộ độc quyền nhãn hiệu hàng hóa tại thị trường Việt Nam

9. Dịch vụ đăng ký bản quyền phần mềm máy tính:

10. Đăng ký bảo hộ quyền tác giả:

11. Tư vấn cấp phép đầu tư:

12. Tư vấn điều chỉnh giấy phép đầu tư:

13. Dịch vụ trước bạ sang tên nhà đất (tư vấn mua bán/chuyển nhượng nhà đất):

14. Dịch vụ luật sư tranh tụng/giải quyết tranh chấp:

15. Dịch vụ cung cấp văn bản pháp luật: